Goed genoeg voelt nooit echt goed genoeg. Een mail die af is moet eerst nog drie keer overgelezen. Een rapport van anderen ontvang je en zit binnen twee minuten met je vinger op de spatie waar zij hadden moeten denken. Werk dat klaar is laat je nog even vier uur verfijnen omdat je weet dat het beter kan.

Op deze pagina lees je hoe perfectionisme richting burnout leidt, wat dat met je lichaam doet, en hoe wandelcoaching werkt voor mensen die zichzelf bijna niet kunnen laten niet-perfect zijn.

Wat perfectionisme eigenlijk is

Een belangrijke nuance om mee te beginnen. Perfectionisme is niet hetzelfde als hoge standaarden hebben.

Hoge standaarden zijn gezond. Je doet je best, je waardeert kwaliteit, je hebt plezier in iets goed maken. Wanneer iets klaar is, voel je tevredenheid.

Perfectionisme is anders. Het heeft een angst-component. Angst voor falen, voor afwijzing, voor niet-genoeg-zijn. Het stopt niet bij goed, het stopt bij foutloos, en zelfs dan voelt het zelden af.

Onderzoek onderscheidt drie typen perfectionisme:

Zelf-georiënteerd. Hoge standaarden voor jezelf, vaak streng en niet-vergevend. Ik moet dit perfect doen.

Anderen-georiënteerd. Hoge standaarden voor mensen om je heen. Lastig in werk en relaties.

Sociaal voorgeschreven. Het gevoel dat anderen perfectie van je verwachten. Vaak dichtst gekoppeld aan burnout-risico.

De meeste mensen herkennen vooral het zelf-georiënteerde of het sociaal voorgeschreven type. Vaak een combinatie.

Hoe perfectionisme tot burnout leidt

Perfectionisme is een van de sterkste voorspellers van burnout in onderzoek. Vier mechanismen die meespelen.

Constante zelf-monitoring. Je hoofd checkt voortdurend of het goed genoeg is. Bij elke mail, elk gesprek, elke beslissing. Dat is cognitief en emotioneel werk dat de hele dag doorgaat.

Geen rust gunnen tot iets af is. Het probleem is dat af nooit echt komt. Er is altijd een laag dieper, een woord beter, een fout te voorkomen.

Energetisch een uitputtingsslag. De combinatie van constante zelf-monitoring en nooit-rust geeft chronisch verhoogde cortisol en sympathische dominantie.

Zelfkritiek na elke prestatie. Had ik niet beter kunnen…? Die innerlijke stem put het systeem leeg, ook na goede prestaties.

Op de lange duur slijt dit. Bij mensen met sterk perfectionistische patronen zien we vaak burnout in fase 4-5, soms doorgrijdend naar fase 6-7 voor ze hulp zoeken.

Wat het lichaam doet

De fysiologie van perfectionisme.

Cortisol blijft hoog door zelf-evaluatie. Wanneer je continu jezelf onder de loep houdt, registreert je systeem dat als chronische stress. Cortisol stijgt en daalt niet voldoende.

Spierspanning constant. Vooral schouders, kaak, lage rug. Veel perfectionisten hebben jaren rug-, nek- of kaakklachten zonder te koppelen aan hun mentale patroon.

Slaap onderbroken door rumineren. Wakker liggen om wat je morgen perfect moet doen, of om wat je vandaag had moeten doen. Klassiek perfectionisme-patroon.

Vertering ontregeld. Sympathische dominantie remt vertering af. Veel perfectionisten hebben spijsverteringsklachten die ze niet aan stress koppelen.

Hartslag in rust hoger dan zou moeten. Een lichamelijk teken dat het systeem nooit echt zakt.

De paradox

Een opmerkelijk patroon dat in mijn praktijk vaak voorkomt.

Perfectionisten zijn vaak goede coaches voor anderen. Ze weten precies wat anderen zouden moeten doen. Ze herkennen patronen, geven helder advies, kunnen empathisch zijn met de pijn van een ander.

Maar ze kunnen het zelf niet toepassen. Ik geef anderen rust, ik gun mezelf niet. Ik help anderen grenzen stellen, ik kan ze zelf niet voelen. Ik leg anderen uit dat goed genoeg is, voor mezelf is het nooit genoeg.

Deze paradox maakt perfectionisme zo lastig om los te laten. Het is niet alleen een gewoonte, het is een identiteit. Ik ben de perfectionist, dat is wie ik ben.

De val van perfectionisme in coaching

Een belangrijke uitdaging waar ik specifiek mee werk.

Wanneer een perfectionist met coaching begint, kan coaching een nieuwe prestatie worden. Doe ik het goed? Heb ik mijn werkboek goed ingevuld? Heb ik de juiste signalen herkend? Voelde ik tijdens de sessie wat ik zou moeten* voelen?*

Dat patroon ondergraaft het werk. Coaching wordt dan een nieuwe vorm van zelf-evaluatie, niet een ruimte voor heling.

Het ondervangen van deze val is een belangrijk deel van het traject voor perfectionisten. We bespreken expliciet dat het werkboek onaf mag blijven. Dat een sessie niet succesvol hoeft te zijn. Dat je geen goede cliënt hoeft te zijn.

In het begin voelt dat ongemakkelijk. Sommige perfectionisten worden er bijna boos van, omdat ze niet weten hoe je niet je best moet doen. Dat ongemak hoort erbij. Het is precies waar het werk begint.

Hoe wandelcoaching specifiek hier op werkt

Drie redenen waarom wandelcoaching past bij perfectionistische patronen.

Geen prestatiekader. Je kunt niet verkeerd lopen. Geen werkblad waarop je fout antwoorden kunt geven, geen oefening waarbij je niet diep genoeg gaat. Voor perfectionisten die jaren in prestatie-modus hebben geleefd, is dat een opluchting.

Aandacht voor lichaam haalt aandacht weg van zelf-evaluatie. Wanneer je voeten voelt op de grond, kun je tegelijkertijd niet je gedachten evalueren. Korte momenten van presence-in-lichaam zijn pauzes van zelfkritiek.

De coach is iemand die je permissie geeft om niet-perfect te zijn. Door consequent te zeggen “je hoeft niet, je mag”, ontstaat een veld waarin perfectionisme even niet hoeft te werken. Dat veld krijg je vaak niet bij gewone coaching, omdat de spreekkamer voelt als een plek voor prestatie.

Wat je leert in een traject

Vier kernen waar we mee werken voor perfectionisten.

Voelen dat je lichaam mag zijn zonder presteren. Klinkt klein, is voor velen een ervaring die ze decennia niet hebben gehad. Tijd doorbrengen in lichaam zonder iets ervan te verwachten.

Onderscheid maken tussen “dit is echt belangrijk” en “dit voelt belangrijk maar is innerlijke criticus”. Een vaardigheid die in lichaam wordt geleerd, niet in hoofd. Wanneer iets echt belangrijk is, voelt het anders dan wanneer je innerlijke criticus aanslaat.

Korter rumineren. Niet helemaal niet meer rumineren (dat is voor perfectionisten een onhaalbaar doel), wel minder lang rumineren. Tien minuten in plaats van een uur. Dat verschil is groot.

Herkenning van goed genoeg. Een nieuwe categorie introduceren in je leven. Niet foutloos, niet slordig, wel goed genoeg. Voor perfectionisten een lichamelijke training, niet een cognitieve overtuiging.

Wat je NIET leert

Niet slordig worden. Hoge standaarden mogen blijven, alleen zonder de angst-component eronder.

Niet standaarden weggooien. Het verschil tussen perfectionisme en goed werken willen, blijft. We slijpen alleen de zelfkritiek af.

Niet lui worden. Wat verandert is niet hoeveel je doet, wel hoe je je voelt over wat je doet. Vaak werken cliënten net zo veel of meer, alleen met minder spanning erbij.

Voor wie het programma extra goed werkt

Mensen die merken dat hun perfectionisme een fysieke prijs vraagt, dat hun lichaam nee zegt waar hun hoofd nog door zegt.

Mensen op weg naar burnout maar nog niet er in. In deze fase is perfectionisme nog werkbaar als doelpunt voor verandering. Bij volledige burnout is herstel eerst nodig voor je aan perfectionisme-werk kunt komen.

Mensen die zelf merken dat ze in coaching nieuwe prestatie dreigen te maken. De zelfreflectie alleen al laat zien dat het patroon zichtbaar wordt.

Mensen die jarenlang voor anderen waren wat ze nu voor zichzelf moeten worden. Coaches, leerkrachten, ouders, leidinggevenden.

Hoe je begint

Een gratis intake van 30 minuten. Telefoon of korte wandeling. Zonder verplichting.

In de intake bespreken we wat er speelt en of WALK & RISE bij jou past. Voor perfectionisten begin ik vaak met een check-vraag: “hoe voel je je over hoe je deze intake doet?” Vaak komt daar al een eerste glimp van het patroon.

→ Boek een gratis intake

Veelgestelde vragen

Werkt CGT bij perfectionisme?

Cognitieve gedragstherapie heeft enige onderbouwing voor perfectionisme-werk. Voor mensen die hun denken-werken willen aanpakken een goede route. Vaak gecombineerd met lichaamsgericht werk voor blijvende verandering.

Helpt mindfulness?

Voor sommige perfectionisten wel. Voor anderen wordt mindfulness een nieuwe prestatie (ik moet beter mediteren). Wandelende mindfulness werkt vaker dan zit-mindfulness.

Werkt dit ook bij hoogbegaafdheid?

Veel hoogbegaafde mensen hebben perfectionistische patronen. Wandelcoaching werkt vaak goed, mits ik weet dat je hoogbegaafd bent zodat ik mijn aanpak kan aanpassen.

Wat als mijn werkgever perfectionisme verwacht?

Een veelvoorkomende uitdaging. We bespreken hoe je in jouw werkomgeving kunt navigeren. Soms blijkt dat de werkomgeving zelf onhoudbaar is, soms blijkt dat de verwachtingen meer in jou zaten dan in de cultuur.

Werkt EMDR bij perfectionisme?

Bij perfectionisme met trauma-component (vaak vroeg-leven kritiek of afwijzing) kan EMDR waardevol zijn. Niet zelfstandige route, wel goede aanvulling op lichaamsgericht werk.

En nu?

Je hoeft hier niets mee te doen. Misschien herken je dit patroon en mag het rustig landen. Misschien wil je vandaag al iets kleins doen waar je fout mag zijn.

→ Boek een gratis intake → Lees over voor mensen die altijd voor anderen klaarstaan → Lees over het 8-weken programma → Lees over wandelcoaching

Wat het ook wordt, je hoeft niet meteen.

Je bent hier.

Dat is genoeg.

Tot de volgende wandeling.

Liefs Suus